Bakara Sûresi · 286. Ayet
Arapça Metin
لَا يُكَلِّفُ ٱللَّهُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا ۚ لَهَا مَا كَسَبَتْ وَعَلَيْهَا مَا ٱكْتَسَبَتْ ۗ رَبَّنَا لَا تُؤَاخِذْنَآ إِن نَّسِينَآ أَوْ أَخْطَأْنَا ۚ رَبَّنَا وَلَا تَحْمِلْ عَلَيْنَآ إِصْرًۭا كَمَا حَمَلْتَهُۥ عَلَى ٱلَّذِينَ مِن قَبْلِنَا ۚ رَبَّنَا وَلَا تُحَمِّلْنَا مَا لَا طَاقَةَ لَنَا بِهِۦ ۖ وَٱعْفُ عَنَّا وَٱغْفِرْ لَنَا وَٱرْحَمْنَآ ۚ أَنتَ مَوْلَىٰنَا فَٱنصُرْنَا عَلَى ٱلْقَوْمِ ٱلْكَٰفِرِينَ
Türkçe Meal
Allah, hiç kimseye gücünün üstünde bir şey (sorumluluk) yüklemez. (Herkesin) kazandığı (iyilik) lehine ve işlediği (kötülük) ise aleyhinedir! Rabbimiz, eğer unuttuk veya hata yaptıysak bizi hesaba çekme. Rabbimiz! Bizden öncekilere yüklediğin gibi bize de ağır bir görev yükleme. Rabbimiz! Gücümüzün yetmeyeceğini bize taşıtma. Bizi affet, bizi bağışla ve bize merhamet et. Sen bizim mevlâmızsın. Kâfir topluma karşı bize yardım et.
— Rowwad Tercüme Merkezi
Kelime Kelime Anlam
Tefsir Özeti
Allah, bir kimseyi ancak güç yetirebileceği amellerden sorumlu tutar. Çünkü Allah'ın dini kolaylık üzerine bina edilmiştir ve O'nun dininde meşakkat yoktur. Kim hayırlı bir amel yaparsa ona yaptığı amelin sevabı eksiltilmeden verilir. Kötü amel işleyen kimseye de yaptığı kötü amelin karşılığı olarak günah vardır. Bu kimsenin günahını bir başkası yüklenmez. Peygamber ve Müminler, Rabbimiz! Eğer unutursak, bir işte hata yaparsak yahut kasıtsız olarak bir söz söyleyecek olursak bizden önce zulümleri sebebiyle cezalandırdığın Yahudiler gibi bizi de cezalandırma. Rabbimiz! Emirlerden ve yasaklardan gücümüzün yetmeyeceği ve bize meşakkat verecek şeyleri bize yükleme. Günahlarımızı bağışla. Bizi affet ve fazlın ile bize merhamet et. Sen bizim mevlamız ve yardımcımızsın. Kâfirler topluluğuna karşı bize yardım et.
Kaynak: QuranEnc — Muhtasar Tefsir
İlgili İçerik
Ayet Hakkında — Âmenerresûlü (son ayet)
Bakara Sûresi'nin son ayeti olan 286. ayet, "Allah hiç kimseye gücünün üstünde bir sorumluluk yüklemez" ilkesiyle başlar ve ardından müminlerin dilinden bir dua dizisi gelir: unutma ve hata yüzünden sorumlu tutulmama, taşınamayacak yükün yüklenmemesi, affedilme ve yardım isteği. Ayet, ilâhî adaletin insanın gücüyle sınırlı olduğunu vurgulayan temel bir ilke içerir.
Bağlam ve Anlam
"Lâ yükellifullâhu nefsen illâ vus'ahâ" (Allah kimseye gücünün üstünde yük yüklemez) ifadesi, İslam'daki teklîf (sorumluluk) anlayışının çerçevesini çizer. Ayetin sonundaki dualar, müminlerin acziyetini ve Allah'a sığınışını dile getirdiği için hem namazlarda hem de günlük dua olarak yaygın biçimde okunur.
Ayeti Derinlemesine Okumak
Sorumluluk kapasiteyle ilişkilidir
Ayetin başlangıcı, ilâhî yükümlülüğün insan gücünü aşmayacağı ilkesini verir. Bu cümle, kişinin yaşadığı her yükün tek başına ve yardım almadan taşınabileceği anlamına gelmez. Dinî sorumluluğun ölçüsü ile hastalık, şiddet, ekonomik kriz veya başkasının haksızlığı sonucu oluşan ağır durumlar aynı kategori değildir. Yardım istemek, tedavi olmak ve zararı azaltmak ayete aykırı değil, çoğu zaman sorumlu davranıştır.
Kazanç ve sorumluluğun kişiselliği
İyiliğin kişinin lehine, kötülüğün aleyhine oluşu ahlâkî fail olmayı öne çıkarır. İnsan başkasının günahını taşımaz; aynı şekilde kendi seçimini soy, çevre veya kader sözüyle bütünüyle görünmez kılamaz. Bununla birlikte davranışların ortak sonuçları ve toplumsal sorumluluklar vardır. Ayet bireysel hesabı kurarken yardımlaşmayı veya zarar göreni yalnız bırakmayı meşrulaştırmaz.
Sûreyi kapatan dua dizisi
Unutma ve hatadan dolayı sorumlu tutulmama, ağır yükten korunma, affedilme, bağışlanma, merhamet ve yardım istekleri peş peşe gelir. Bu sıra, insanın yalnız başarılarını değil kırılganlığını da Allah'a arz edebileceğini gösterir. Dua, tedbirsizliği ödüllendiren bir muafiyet değildir; hata fark edildiğinde düzeltme ve yeniden başlama imkânı isteyen bir yöneliştir.
Kapasiteyi değerlendirirken dikkat
Bir kişinin gücü dışarıdan tek cümleyle ölçülemez. Yaş, hastalık, engellilik, travma, bakım yükü ve ekonomik şartlar aynı işi farklı ağırlıkta hâle getirir. Ayeti “dayanabilirsin, şikâyet etme” baskısına çevirmek yerine yükü azaltmanın yolları aranmalıdır. Dinî hükümlerde güç yetirememe için ruhsatlar vardır; günlük hayatta da görev paylaşımı, erişilebilirlik ve uzman desteği benzer bir sorumluluk bilinci taşır. Kişi kendi sınırını dürüstçe bildirirken yapabildiği iyiliği küçümsememeli, yapamadığı şey için de başkasının keyfî hükmüne mahkûm edilmemelidir.
Sık Sorulan Sorular
Bakara Suresi'nin son ayeti ne anlatır?
Allah'ın kimseye gücünün üzerinde sorumluluk yüklemediğini bildirir ve ardından affedilme, bağışlanma ve yardım için bir dua içerir. İlâhî adaletin insan gücüyle sınırlı olduğunu vurgular.
“Allah kimseye gücünün üstünde yük yüklemez” sözü acının hafif olduğu anlamına mı gelir?
Hayır. Ayet dinî sorumluluğun kapasiteyle ilişkisini kurar; ağır acıyı küçültmez. Kişinin destek, tedavi veya koruma istemesine engel değildir.
Kaynaklar
- Diyanet İşleri Başkanlığı, Kur'an Yolu Tefsiri
- Diyanet İşleri Başkanlığı — Kur'an Yolu Tefsiri — Ayetin sûre içindeki bağlamı ve tefsir açıklaması
- QuranEnc — Rowwad Tercüme Merkezi Türkçe Meali — Ayet metni ve Türkçe meal karşılaştırması
- QuranEnc — Muhtasar Kur'an-ı Kerim Tefsiri Türkçe Tercümesi — Kısa tefsir ve ayet bağlamı kontrolü
Kur'an tilaveti: Mahmud Halil el-Husarî
Arapça metin: Tanzil Project · Türkçe meal: QuranEnc · kaynaklar ve lisans bilgisi